SPIS TREŚCI:
 [Rozmiar: 167 bajtów]Aktualny stan prawny SF6
 [Rozmiar: 167 bajtów]Nowe technologie gazowe
 [Rozmiar: 167 bajtów]Analiza techniczna
   VADEMECUM SF6:
 [Rozmiar: 167 bajtów] Rozdziały: 1 i 2
 [Rozmiar: 167 bajtów] Rozdziały: 3, 4 i 5
 [Rozmiar: 167 bajtów] Rozdziały: 6, 7 i 8
 [Rozmiar: 167 bajtów] Rozdziały: 9, 10 i 11
 [Rozmiar: 167 bajtów] Spis literatury
 [Rozmiar: 167 bajtów] Hobby - modele żaglówek

SZEŚCIOFLUOREK SIARKI (SF6)
w urządzeniach elektroenergetycznych


SF6
SF6

Co warto wiedzieć o SF6?

Od lat dziewięćdziesiątych notuje się w Polsce, w ślad za przodującymi technicznie krajami, instalowanie dużej liczby wysokonapięciowych urządzeń elektroenergetycznych, w których jako medium izolacyjne i gaszące łuk elektryczny, stosuje się gaz: sześciofluorek siarki (SF6). Aparatura ta jest głównie importowana (zwłaszcza rozdzielnice 123kV), ale jest już też produkowana w kraju. W konsekwencji zainstalowania do eksploatacji już dużej liczby aparatów, znajduje się w nich łącznie kilkaset ton gazu SF6. Z tym faktem łączą się problemy związane ze środowiskiem naturalnym i ochroną zdrowia i życia personelu pracującego przy eksploatacji, naprawach i wycofywaniu z używania urządzeń. Dostrzegamy często niewłaściwe poglądy nt. zagrożenia wynikającego z zastosowania tego gazu. Bywa, że zagrożenie to jest bardzo eksponowane. Do tego stopnia, że głosi się wątpliwości co do słuszności instalowania - zwłaszcza wyłączników z SF6. Bywa też, że zagrożenia są lekceważone, a personel ryzykuje zdrowiem, a nawet życiem. Prawda jest pośrodku co spróbujemy nieco objaśnić.

Sześciofluorek siarki w stanie dystrybucji (czystym) jest nietoksyczny, niepalny, bardzo stabilny chemicznie - spośród znanych gazów najtrudniej wchodzi w reakcję chemiczną. Pozwala się sprężać do stanu ciekłego w temperaturze 20oC - co umożliwia transport i przechowywanie gazu w butlach. Najważniejsze właściwości fizyczne: SF6 jest gazem o dużej wytrzymałości dielektrycznej i doskonałych właściwościach gaszenia łuku elektrycznego.
Te właściwości sprawiły, że gaz został zastosowany w wysokonapięciowych aparatach elektroenergetycznych (od 12 kV do 750 kV), bo umożliwiły konstruowanie aparatów w osłonach metalowych - o zmniejszonych wielokrotnie gabarytach i zwiększonym poziomie bezpieczeństwa porażeniowego w porównaniu do urządzeń konwencjonalnych.

Niestety, gaz jest bezpieczny tylko w stanie czystym. Od momentu wyłączania łuku elektrycznego lub wystąpienia wyładowań niezupełnych, w atmosferze SF6 pojawiają się produkty rozpadu gazu i wtórnych reakcji chemicznych - o działaniu toksycznym i agresywnym w stosunku do materiałów. Stąd wynika zagrożenie dla ludzi. Zagrożenie pojawia się w przypadku wycieku gazu spowodowanego nieszczelnością, lub podczas gwałtownego wypływu spowodowanego uszkodzeniem obudowy. Odrębne zagadnienie to demontaż uszkodzonych lub wyeksploatowanych aparatów. Tu pojawia się problem z usunięciem gazu z obudów i zagrożenia gazowymi i proszkowymi produktami rozpadu SF6.

Analizując wpływ SF6 na środowisko (jak podaje literatura przedmiotu - głównie USA) możemy stwierdzić, że:

  • efekt cieplarniany gazu SF6 dostającego się do atmosfery jest znikomy,
  • gaz nie uczestniczy w efekcie stratosferycznego rozkładu ozonu - nie ulega bowiem aktywacji fotolitycznej, nie mając w swym składzie atomów chloru,
  • czysty SF6 "zalega" w atmosferze ze względu na swoją trwałość chemiczną - tzw. współczynnik GWP = 22.800 (SF6 nie wchodzi w reakcje z innymi gazami),
  • mieszanka związków chemicznych powstałych w wyniku rozpadu SF6, która wydostanie się na zewnątrz rozszczelnionej obudowy wchodzi w reakcję z wilgocią tworząc związki kwaśne - toksyczne i agresywne.

Z powyższego nie wynika, że problem oddziaływania na środowisko naturalne urządzeń z SF6 można lekceważyć. Że jest to zagadnienie istotne, niech świadczy fakt, że w protokole konferencji w Kioto 1997 na temat emisji gazów cieplarnianych, sześciofluorek siarki znalazł się w grupie gazów cieplarnianych, których emisja do atmosfery musi być limitowana, głównie dlatego, że gaz ten nie ulega w atmosferze degradacji. Przypominamy, że Polska ratyfikowała ustalenia tej konferencji i jesteśmy zmuszeni do eliminowania emisji SF6 do atmosfery!

[Rozmiar: 5765 bajtów] Wróćmy do spraw zagrożenia dla obsługi urządzeń z SF6 - zwłaszcza wyłączników. Wyłącznik pracując w systemie elektroenergetycznym łączy wielokrotnie prądy robocze (od kilkunastu amperów do tysięcy amperów) i zwarciowe (od kilku do kilkudziesięciu kiloamperów), czemu zawsze towarzyszy powstanie narastających ilości produktów toksycznych i agresywnych.
Ponieważ zdolność pochłaniania tych produktów przez zainstalowany w komorze wyłącznika sorbent jest ograniczona, należy zawsze traktować gaz w wyłączniku jako zanieczyszczony - stanowiący toksyczne zagrożenie dla obsługi podczas demontażu aparatu. Wdychanie większych ilości gazu może być przyczyną obrzęku krtani i płuc, oraz zaburzeń w układzie krążenia. Stałe produkty proszkowe mogą również wywoływać podrażnienia skóry i trudności z oddychaniem, w wyniku ich hydrolizy z wilgocią w powietrzu i na powierzchni skóry (patrz ostatni slajd).

Można wskazać, że zagrożenie dla obsługi pojawia się, gdy zachowuje się ona niewłaściwie zwłaszcza w następujących przypadkach:

  • długotrwała praca w pomieszczeniu przy nieszczelnym urządzeniu z SF6,
  • praca przy dużym wycieku, spowodowanym przez mechaniczne uszkodzenie elementów obudowy lub uszczelek,
  • zwarcie wewnętrzne z łukiem, któremu towarzyszy zadziałanie membrany bezpieczeństwa lub wytopienie osłony urządzenia,
  • zewnętrzny pożar, który może doprowadzić do rozszczelnienia osłony,
  • prace związane z demontażem urządzeń.

Minimalne zalecenia dla użytkowników urządzeń elektroenergetycznych można ująć
w następujących punktach:

  • urządzenia elekroenergetyczne z SF6 powinny być obsługiwane i konserwowane zgodnie z instrukcjami producentów i zasadami ochrony środowiska, przez przeszkolony personel techniczny,
  • personel pracujący przy urządzeniach z SF6 musi być szczegółowo zapoznany z właściwościami produktów rozpadu tego gazu, być świadomy zagrożenia dla zdrowia w razie nie stosowania się do procedur obsługi urządzeń z SF6, powiadomiony o niezbędnych środkach bezpieczeństwa, które należy podjąć aby ryzyko było ograniczone do minimum!
  • urządzenia z SF6 powinny być poddane naprawie jeśli zwiększy się wyciek gazu ponad dopuszczalne wartości.

Szczegółowe wymagania w zakresie szkolenia obsługi urządzeń z SF6, zachowania się personelu, ze względu na jego bezpieczeństwo (np. konieczność przewietrzania pomieszczeń), i ochronę środowiska, określa polska norma: PN-E-06115 "Wysokonapięciowa aparatura rozdzielcza i sterownicza" - Użytkowanie i postępowanie z sześciofluorkiem siarki (SF6) w wysokonapięciowej aparaturze rozdzielczej.
          Poniżej cytaty fragmentów wstępu tej normy:


"Wieloletnie doświadczenie w stosowaniu SF6 w elektrycznych urządzeniach rozdzielczych i sterowniczych wykazało, że nie występują większe problemy z jego użytkowaniem, pod warunkiem że zostały ustalone i są przestrzegane pewne podstawowe środki ostrożności i procedury".

"Zaleca się zwrócenie uwagi że we wszystkich przypadkach wystąpienia problemu zdrowotnego, ludzie tym dotknięci nie zastosowali właściwej ochrony i nie postępowali według właściwych procedur bezpieczeństwa".



UWAGA! W dniu 23 grudnia 2017 r. weszło w życie Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 7 grudnia 2017 r, (Dz. U. z 2017 r. poz. 2402), które jest rozporządzeniem wykonawczym do Ustawy z dnia 28 września 2017 r.(Dz. U. z 2017 r. poz. 1951) o substancjach zubożających warstwę ozonową oraz o niektórych fluorowanych gazach cieplarnianych (jednolity tekst w obwieszczeniu Marszałka Sejmu z dnia 28 września 2017 r.). Ustawa ta jest konsekwencją obowiązującego Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) nr 2015/2066 z dnia 17 listopada 2015 r. ustanawiającego, zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 517/2014, minimalne wymagania i warunki dotyczące wzajemnego uznawania certyfikacji osób fizycznych dokonujących instalacji, serwisowania, konserwacji, napraw lub likwidacji rozdzielnic elektrycznych zawierających fluorowane gazy cieplarniane bądź dokonujących odzysku fluorowanych gazów cieplarnianych ze stacjonarnych rozdzielnic elektrycznych (Dz. U. z 30 grudnia 2015 r. poz. 2317).
- patrz na stronę: "stan prawny SF6".


Uwaga - ważna informacja!
Fundacja Ochrony Klimatu PROZON z Warszawy, uzyskała akredytację umożliwiającą szkolenie i egzaminowanie osób dokonujących odzysk gazu z rozdzielnic z SF6, tzw. certyfikację personelu. Nareszcie w Polsce jest upoważniona instytucja do egzaminu certyfikującego pracowników obsługujących aparaturę z SF6!
  PROZON przyjmuje zgłoszenia na kolejną edycję kursu.
Bliższe informacje na stronie:
          www.PROZON.org.pl -> SZKOLENIA -> SZKOLENIA SF6


Uzasdnienie szkolenia obsługi urządzeń z SF6.

Zagadnienia bezpiecznej i racjonalnej technicznie obsługi urządzeń z SF6 regulują głównie dwa dokumenty:
• Polska Norma PN-E-06115,2000: „Wysokonapięciowa aparatura rozdzielcza i sterownicza – Użytkowanie i postępowanie z sześciofluorkiem siarki (SF6) w wysokonapięciowej aparaturze rozdzielczej”,
• Guide for the preparation of customised “Practical SF6 Handling Instructions” (dokument międzynarodowy CIGRE B3.02 SF6 - PRZEWODNIK do opracowania zindywidualizowanej "Instrukcji praktycznej obsługi SF6").

Zgodnie z wymaganiami tych dokumentów wszystkie prace związane z obsługą urządzeń napełnianych SF6 wymagają wyszkolonej obsługi,
w tym:
- napełnianie i dopełnianie urządzeń sześciofluorkiem siarki,
- eksploatacja wysokonapięciowych urządzeń elektroenergetycznych z SF6,
- reagowanie na przecieki gazu i awarie,
- montaż i demontaż aparatury z SF6,
- recykling demontaż aparatury z SF6.
Według ww normy (cytaty):
1. Wieloletnie doświadczenie w stosowaniu SF6 w elektrycznych urządzeniach rozdzielczych i sterowniczych wykazało, że nie występują większe problemy z jego użytkowaniem, pod warunkiem że zostały ustalone i są przestrzegane pewne podstawowe środki ostrożności i procedury,
2. Zaleca się zwrócenia uwagi że we wszystkich przypadkach wystąpienia problemu zdrowotnego, ludzie tym dotknięci nie zastosowali właściwej odzieży ochronnej i nie postępowali według procedur bezpieczeństwa,
3. należy zachować ostrożność podczas prowadzenia prac z SF6 zawierającym produkty rozkładu oraz substancje proszkowe powstałe podczas operacji łączeniowych. Podczas wykonywania takich czynności należy wykorzystywać odpowiednią instrukcję postępowania oraz instrukcję określającą środki bezpieczeństwa.
W punkcie 4.3 Normy PN-E-06115,2000 czytamy (cytaty):
1. „Zaleca się, aby pracownicy wykonujący prace z używanym SF6 byli zaznajomieni z właściwościami produktów rozkładu SF6 i zdawali sobie sprawę z zagrożenia dla zdrowia ponadto znali zasady stosowania niezbędnych środków ostrożności umożliwiających ich zminimalizowanie”.
2. Zaleca się przeprowadzić specjalistyczne szkolenie dotyczące bezpieczeństwa pracowników obsługujących urządzenia z używanym SF6.

 

Zaleca się , aby pracownicy byli szkoleni w postępowaniu przy obsłudze urządzeń stosowanych do przetaczania gazu z obudowy do zbiornika służącego do magazynowania gazu; zaleca się, aby były skompletowane instrukcje producenta dotyczące działania takiego sprzętu, bez względu na to gdzie jest on używany.
3. Zaleca się, aby instrukcje dotyczące pierwszej pomocy według E.3.2 (załącznik normy) były włączone do szkolenia obejmującego zasady bezpieczeństwa.
Uwaga: określenie w normie „Zaleca się” jest traktowane prawnie jako obowiązkowe (musi być!).

W drugim cytowanym wyżej dokumencie czytamy:
Punkt 3,7. Szkolenie personelu
Prace przy urządzeniach elektroenerge-tycznych napełnianych SF6 (produkcja, testowanie, montaż, uruchomienie, konserwacja, serwis, demontaż i likwidacja) muszą być wykonywane zawsze przez przeszkolony personel i pod nadzorem wyszkolonego kierownictwa. Dla zaangażowanego przy pracach z SF6 personelu, szkolenie jest obowiązkowe. Szkolenia mogą być wykonywane w różnych miejscach (np. specjalny ośrodek szkoleniowy dla danego użytkownika, w fabryce lub na miejscu w trakcie montażu, eksploatacji i konserwacji zainstalowanych urządzeń z SF6).
Szkolenie obejmuje co najmniej:
• Gaz SF6:
• Fizyczne, chemiczne i środowiskowe cechy SF6;
• Zastosowanie SF6 w urządzeniach elektroenergetycznych (izolacja, gaszenie łuku);
• Normy i dokumenty;
• Bezpieczeństwo personelu: uduszenie, skażenia stałymi i gazowymi produktami rozkładu;
• Oddziaływanie na środowisko;
• Utylizacja SF6 i jego gazowych i / lub stałych produktów rozkładu;
Szkolenie tego rodzaju dla podwładnego personelu mogą realizować osoby, które uzyskały certyfikat zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 517/2014.


Maj, 2018 r.

e-mail do autora



  STRONA  

Następna
[Aktualny stan]